Phố cổ Hà Nội - Dấu ấn một thời kì vàng son

Thí sinh Nguyễn Thu Uyên - Sinh viên CEO Tourist

Người ta vẫn nói: “Nhắc đến Hà Nội là phải nhắc đến phố cổ, bởi vì âu cũng là quy luật, trước khi yêu một cô gái, bạn phải yêu tâm hồn của cô ấy trước. Mà phố cổ thì là linh hồn của Hà Nội.” Thật vậy, trong những điểm đến đẹp ở Hà Nội, phố cổ hay Hà Nội 36 phố phường là một trong những điểm đến yêu thích nhất của du khách. Phố cổ hút khách bởi nét đẹp cổ kính, xưa cũ phảng phất trên từng mái ngói, từng góc phố… Màu rong rêu của thời gian đã phủ lên những con phố lâu đời nhưng vẫn không làm mờ đi vẻ đẹp của mảnh đất kinh kì Thăng Long xưa cũ này. Trong liên tưởng của du khách phương Tây, phố cổ Hà Nội được ví như thành Venice cổ kính, và cho đến ngày hôm nay, nó vẫn là khu phố cổ xưa độc đáo nhất ở Việt Nam. 

Phố cổ Hà Nội 

Thành Venice (Italia)

Hà Nội 36 phố phường với nghìn năm văn hiến, đất kinh kì đi qua bao đời người con đất Tràng An. Người ngoài có thể không biết, nhưng người thủ đô chẳng có ai mà lại không biết, không thương, để mà mỗi lần có người đến thăm lại tự hào kể lại. Khu phố cổ là nơi hội tụ của 36 phố phường, là nơi buôn bán sầm uất có bề dày gần một nghìn năm lịch sử. Mỗi tên phố thường mang đặc trưng của một ngành nghề thủ công truyền thống như: Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Mắm, Hàng Đường… Nhắc đến lịch sử của phố cổ Hà Nội, có lẽ phải ngược lại khoảng thời gian từ thời Lý – Trần, thế kỉ XI, khi khu dân cư sinh hoạt buôn bán này bắt đầu hình thành, dân cư từ khắp các làng quanh đồng bằng Bắc Bộ tụ tập lại và trở thành khu vực sầm uất nhất kinh thành thời ấy. Khu phố cổ xưa kia nằm ở phía Đông ngoại thành Thăng Long. Nay khu vực này thuộc địa phận của quận Hoàn Kiếm với hơn 76 tuyến phố thuộc 10 phường, bao gồm phường Hàng Đào, Hàng Bạc, Hàng Buồm, Hàng Bồ, Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Mã, Đồng Xuân, Cửa Đông và Lý Thái Tổ. Người ta vẫn thường gọi phố cổ với cái tên thân thương là “36 phố phường”. Thơ ca xưa cũng cho rằng Hà Nội có 36 phố phường. Tuy nhiên, đây là một điều thú vị mà chưa có câu trả lời thỏa đáng, bởi lẽ, trên thực tế, phố cổ nhiều hơn con số 36. Nhưng, từ xa xưa, 36 phố phường là cách gọi quen thuộc đã được người dân công nhận.

Phố cổ Hà Nội, mang một nét màu sắc riêng biệt của người Việt Nam, không thể hòa tan với bất kì nét đẹp của một đất nước nào khác trên thế giới: là con phố Hàng Hòm yên bình, êm ả; là phố Hàng Mã đủ màu sắc hình hài; là Hàng Bạc, Hàng Buồm nghiêng mình trước dòng chảy của thời gian;… Là ánh nắng vàng sóng sánh bên song cửa sổ; là nét trầm mặc cổ kính của những mái ngói cổ trên phố Hàng Bông, Hàng Đào; là hương hoa sữa ngào ngạt đầu phố đêm đêm; là nét duyên thầm dịu dàng của người con gái trong tà áo dài Việt trước tháp rùa nghiêng soi bóng cầu Thê Húc…

Phố cổ, phải dùng cả trái tim để mà cảm nhận, người ta mới có thể yêu nơi này được, yêu cái nét cổ kính, trầm mặc, cái nét hao hao buồn của một thời kì vàng son trong lịch sử. Phố cổ với những cái tên bắt đầu bằng chữ “Hàng” là một điều vô cùng thú vị. Thú vị ở chỗ, những tên phố bắt đầu bằng chữ “Hàng” gắn liền với những mặt hàng thủ công được các hộ gia đình sản xuất, kinh doanh ngay tại các khu phố đó. Xưa, thợ thủ công từ các làng nghề quanh Thăng Long tụ tập về đây, tập trung theo từng khu vực chuyên làm nghề của mình. “Hàng” đằng trước, mỗi phố chuyên buôn bán một loại mặt hàng. “Hàng” trở thành một cách định danh, tên đặc trưng các sản phẩm được bày bán chủ yếu trong khu phố ấy. Vì vậy nên, chỉ cần nghe cái tên thôi, người ta đã có hình dung đôi chút về sản phẩm đặc trưng của con phố đó và cái không khí tấp nập của chốn Kinh kì xưa. Đó là phố Hàng Gai chuyên bán lưới đánh cá làm bằng sợi gai, phố Hàng Thiếc luôn sáng bóng màu kim loại, phố Hàng Mã chuyên buôn bán đồ vàng mã để thờ cúng, phố Hàng Đường chuyên bán bánh kẹo, lại có phố Hàng Bông là nơi buôn tơ, bán vải vóc… Người Hà Nội có lẽ cũng vì thế mà trong thời gian dài đã hình thành thói quen cần gì đến phố ấy để mua sắm. Và hình như, ở đây không thiếu bất cứ điều gì mà người ta cần đến cả. 

Nhắc đến phố cổ, người ta thường nhớ ngay đến những ngôi nhà nhỏ, đơn sơ nối tiếp nhau san sát trong các dãy phố. Thế nhưng, kiến trúc các ngôi nhà cũng là một nét đặc sắc làm nên chất riêng của phố cổ, với lối cấu trúc nhà ống, mái ngói nghiêng cùng mặt tiền là các cửa hiệu chuyên để kinh doanh buôn bán, được xây dựng chủ yếu từ những ngày thế kỉ XVIII, XIX. Những ngôi nhà thoạt nhìn lụp xụp nhỏ bé, nhưng lại được con người sắp xếp vô cùng khéo léo mà hợp lý, vẫn phục vụ đầy đủ được nhu cầu đời sống của người dân nơi đây. 

Đến phố cổ, du khách không thể không ghé qua một số chùa chiền, đình đền có từ lâu đời như đền Mã Mây, đền Bà Chúa, chùa Cầu Đông, chùa Kim Cổ… Ngoài ra, du khách có thể tham quan cửa Ô Quan Chưởng, cửa ô duy nhất còn sót lại của kinh thành Thăng Long, nằm ở phố Hàng Chiếu, gần dưới cầu Chương Dương hay chợ Đồng Xuân lâu đời, tồn tại hàng trăm năm từ thời phong kiến nhà Nguyễn. Trong ca dao xưa có câu: “Ở đâu năm cửa ô chàng ơi / Sông Nhị Hà mấy khúc  nước chảy xuôi một dòng”. Câu ca dao đã nhắc tới 5 cửa ô nổi tiếng của kinh thành Thăng Long xưa đó là ô Cầu Giấy, ô Cầu Dền, ô Đống Mác, ô Chợ Dừa và ô Quan Chưởng. Thế nhưng, chỉ có duy nhất Ô Quan Chưởng vẫn còn trường tồn với thời gian mãi cho đến ngày hôm nay và mang đậm dấu ấn lịch sử của kinh thành cũ. 

Về với phố cổ là về với truyền thống văn hóa của một nghìn năm văn hiến, với những giá trị được lưu giữ trong khoảng 100 công trình kiến trúc lâu đời gồm đình, đền, chùa, hội quán mà tiêu biểu và điển hình hơn cả là ngôi đền Bạch Mã ở phố hàng buồm, một trong 4 tứ trấn của kinh thành Thăng Long xưa.

Du khách đến với phố cổ lần đầu sẽ rất dễ bối rối và choáng ngợp khi phải đi giữa con đường nhỏ bé, chật hẹp mà đông đúc, nhà cửa san sát mà xe cộ thì đi lại nườm nượp. Thế nhưng, khi đã đi, đã cảm nhận được nhịp sống nơi đây rồi, người ta thường yêu mà không dứt đi được, yêu bởi những nét văn hóa rất riêng, rất lạ mà đậm chất người Việt. 

Phố cổ Hà Nội, trong tiềm thức của người dân, không chỉ là một điểm đến, một nơi vui chơi bậc nhất đất Kinh kì mà còn được nhớ đến với cái tên rất đỗi thiêng liêng: Phố cổ – "nơi lưu giữ linh hồn thủ đô".